Więzienie Casanovy w Wenecji

Krótka odpowiedź: Piombi

Popularny obraz Casanovy za Mostem Westchnień jest nieco przekłamany. Aresztowano go 26 lipca 1755 roku i uwięziono pod Ołowiami, w Piombi — zespole cel na poddaszu wschodniego skrzydła Pałacu Dożów. Nowe Więzienia, budynek, do którego prowadzi most, były odrębnym i nowszym więzieniem. Bilet na koncert operowy używa imienia Casanovy, ponieważ oba więzienia dzielą jedną historię, ale sala, w której odbywa się koncert, nie była jego celą. Rozdzielenie tych dwóch miejsc ułatwia śledzenie dalszej historii i wyjaśnia, dlaczego ten przewodnik omawia je kolejno.

Czym były Piombi

Piombi wzięły nazwę od ołowianych płyt pokrywających dach pałacu, bezpośrednio nad celami. Płyty przepuszczały zimno zimą i przewodziły gorąco latem, co czyniło cele surowymi. Rezolucja Rady Dziesięciu z 15 marca 1591 roku wskazuje, że cele zaplanowano pod koniec XVI wieku, ponieważ starsze cele uznano za zbyt ciężkie. Więźniowie mogli mieć wnoszone meble, pościel i jedzenie oraz niewielki dodatek, więc Piombi nie były najgorszym miejscem, w jakim Republika mogła osadzić więźnia. Zarezerwowane były dla więźniów wyższego stanu i za określone przestępstwa, w tym dla więźniów politycznych i libertyńskich księży.

Aresztowanie i wyrok

Casanova, wówczas 30-letni, został aresztowany 26 lipca 1755 roku za zniewagi wobec religii i publicznej przyzwoitości i uwięziony pod Ołowiami. W protokole trybunału zarzut zapisano jako publiczne zniewagi wobec świętej religii. 12 września został skazany, bez procesu i bez podania powodów, na pięć lat więzienia. Opisuje celę jako ciemną i gorącą i pisze, że dokuczały mu pchły. Po pięciu miesiącach osobista prośba protektora zapewniła mu cieplejszą pościel i miesięczny dodatek na książki i lepsze jedzenie. Szczegóły dotyczące celi pochodzą z jego późniejszej relacji.

Ucieczka

Casanova znalazł żelazny pręt podczas spaceru po poddaszu, przemycił go do celi i zaostrzył w szpic. Przeniesiony do innej celi, przekazał szpic ojcu Balbiemu, więźniowi z sąsiedniej celi, który przebił własny sufit, przedostał się ponad nim i otworzył także sufit Casanovy. Obaj wyłamali się przez ołowiane płyty dachu w gęstej mgle, znaleźli drabinę, opuścili się do pomieszczenia po linie z prześcieradła i rankiem wyszli z pałacu. Artykuł Wikipedii o Piombi datuje ucieczkę na 1 listopada 1756 roku, a relacja mówi, że Casanova dotarł do Paryża 5 stycznia 1757 roku.

Potem: Wenecja zapragnęła tej historii

Casanova dotarł do Paryża, a trzydzieści lat później, w 1787 roku, napisał „Historię mojej ucieczki", która okazała się popularna i była wznawiana w wielu językach. Opowiedział tę historię ponownie w swoich pamiętnikach. Gdy w końcu uzyskał pozwolenie na powrót do Wenecji, początkowo był celebrytą, a nawet państwowi inkwizytorzy chcieli usłyszeć, jak uciekł z ich więzienia. Ucieczka była już częścią miejskiej legendy i pozostaje nią do dziś. Dlatego sala koncertowa w Nowych Więzieniach nosi jego imię na bilecie, choć jego własna cela znajdowała się gdzie indziej. To historia, która przetrwała, ponieważ to on ją opowiedział. Dwanaście tomów pamiętników liczy ponad 3500 stron w pełnym angielskim przekładzie.

Pozzi i starsze więzienia

Piombi nie były jedynym więzieniem w pałacu. Cele na parterze, zwane Pozzi, czyli studnie, były ciemne, wilgotne i odizolowane, a kolejne cele powstawały przez XIII i XIV wiek. Piombi dodano od 1591 roku dla więźniów wyższego stanu. Klatka schodowa dla służby łączy Pozzi na parterze z Piombi pod dachem, jak opisuje to strona muzeum poświęcona więzieniom. Celem Nowych Więzień było przeniesienie większości więźniów z tego zatłoczonego labiryntu do specjalnie zaprojektowanego budynku — tego, do którego przechodzi się teraz przez most.

Dlaczego zbudowano Nowe Więzienia

W połowie XVI wieku Republika postanowiła zbudować nowe więzienie po drugiej stronie Rio di Palazzo, aby pomieścić więźniów oraz izby sędziów zwanych Notte al Criminal. Celem były większe, jaśniejsze i lepiej przewietrzane cele, niż mógł zaoferować pałac. Muzeum podaje, że niektóre części nie spełniły tego celu, zwłaszcza korytarze z murami po wszystkich stronach i cele wychodzące na wewnętrzny dziedziniec. Każda cela była wyłożona zachodzącymi na siebie deskami modrzewiowymi. Muzeum dodaje, że Nowe Więzienia były prawdopodobnie jednym z pierwszych w Europie celowo zbudowanych więzień państwowych, co czyni ten budynek ważniejszym, niż sugerują jego proste mury.

Most Westchnień

Most Westchnień jest zamknięty i osłonięty ze wszystkich stron, zbudowany z białego wapienia istryjskiego, i mieści dwa oddzielne korytarze obok siebie. Muzeum datuje go na 1614 rok, a Wikipedia na okres wkrótce po 1600 roku, więc wczesny XVII wiek jest prawdziwy według obu źródeł. Łączył sale sądowe pałacu z celami, a dwa przejścia sprawiały, że skazany więzień nie spotykał tych, którzy wciąż czekali na wyrok. Nazwa jest późniejsza. Pochodzi z okresu romantyzmu, a jej angielska forma przypisywana jest Lordowi Byronowi. Westchnienia więźniów spoglądających na lagunę to idea z XIX wieku, a nie zapis z czasów Republiki. Muzeum zauważa, że dzisiejsi zwiedzający korzystają z korytarza, który niegdyś prowadził do izb dwóch magistratur.

Casanova i muzyka

Casanova jest pamiętany jako uwodziciel, ale był także muzykiem. Po porzuceniu prawa i Kościoła pracował jako skrzypek w Teatro San Samuele — zajęcie, które opisywał jako podłą pracę w sztuce wzniosłej. To sytuuje go w tym samym świecie teatru, który dał Wenecji publiczną operę w 1637 roku i La Fenice w 1792. Dzięki temu koncert w Pałacu Więzień jest naturalnym zestawieniem: godzina arii w budynku związanym z człowiekiem, który zanim stał się więźniem, zarabiał na życie w weneckich teatrach. Przewodnik po operze w Wenecji podąża za tą historią teatru. Pisał także dla sceny: jego sztuka La Moluccheide, dziś zaginiona, została wystawiona w Teatrze Królewskim w Dreźnie na początku lat pięćdziesiątych XVIII wieku.

Czytaj dalej: Opera w Wenecji od 1637 roku

Dla kogo to nie jest

Nikt nie powinien oczekiwać pewności co do każdego szczegółu. Źródła różnią się w kwestii liczby cel w Piombi oraz dat budowy Nowych Więzień i mostu. Głównym źródłem dotyczącym ucieczki są wspomnienia samego Casanovy, a Wikipedia zauważa, że wiele zawartych w nich szczegółów jest przesadzonych, choć znaczna część znajduje potwierdzenie w innych pismach z jego czasów. Ten przewodnik podaje fakty, co do których źródła są zgodne. Nie jest to również przewodnik turystyczny: nie opisuje, co zwiedzający widzi wewnątrz muzeum, które ma własną trasę i bilety, i nie obiecuje, że można zobaczyć którąkolwiek konkretną celę.

Zobacz to miejsce na własne oczy

Pałac Więzień wychodzi na Riva degli Schiavoni, a jego południową fasadę architekt Antonio da Ponte potraktował jako jedyną ozdobną ścianę budynku poza tym pozbawionego dekoracji. Z ulicy widać zakratowane okna i most w jego otoczeniu. Koncert operowy to jedna z dróg do wnętrza — z pianistą i śpiewakami w sali w tym samym budynku. Trasa zwiedzania muzeum to druga, prowadząca przez most z samego pałacu. Obie są odrębne od Piombi, które znajdują się na poddaszu pałacu. Opis więzień przygotowany przez samo muzeum mówi, że zwiedzanie zaczyna się od niewielkich schodów w dół, prowadzących do jednego z dwóch korytarzy mostu, a w jednej celi pokazane są wiadra z pokrywami używane na odpady więźniów.