Γιατί η Βενετία και η όπερα πάνε μαζί
Όπερα στη Βενετία από το 1637
Πώς η Βενετία άνοιξε το πρώτο δημόσιο λυρικό θέατρο στον κόσμο το 1637, πώς ακολούθησαν ο Monteverdi και η La Fenice, και πού ταιριάζει μια μικρή συναυλία στο Prisons Palace.
Κάντε κράτηση θέσεων για τη συναυλία ↗Γρήγορη απάντηση
Η όπερα ξεκίνησε στη Φλωρεντία γύρω στο 1600, αλλά η Βενετία την έκανε δημόσια: το Teatro San Cassiano άνοιξε το 1637 ως το πρώτο δημόσιο λυρικό θέατρο στον κόσμο, πουλώντας εισιτήρια σε πληρωμένο κοινό. Ο Monteverdi έγραψε τις τελευταίες του όπερες για βενετσιάνικα θέατρα, και η La Fenice άνοιξε το 1792. Μια μικρή συναυλία στο Prisons Palace ανήκει στην ίδια παράδοση, σε πολύ μικρότερη κλίμακα.
Πριν από τη Βενετία: μια τέχνη της αυλής
Η όπερα ξεκίνησε στην Ιταλία στα τέλη του 16ου αιώνα, όταν ένας κύκλος Φλωρεντινών ουμανιστών έγραψε μουσική για δράμα μιμούμενος τους αρχαίους Έλληνες. Η Dafne του Jacopo Peri, που παρουσιάστηκε στη Φλωρεντία το 1598, είναι το παλαιότερο έργο που συνήθως θεωρείται όπερα. Ήταν ένα ιδιωτικό θέαμα για την αριστοκρατία και τις αυλές. Κανείς δεν μπορούσε να αγοράσει θέση. Αυτό είναι το υπόβαθρο της βενετσιάνικης αλλαγής: μια πόλη εμπόρων με περίοδο καρναβαλιού, εμπόριο θεάτρου και κοινό πρόθυμο να πληρώσει.
1637: το πρώτο δημόσιο λυρικό θέατρο
Το Teatro San Cassiano, στην ενορία του San Cassiano κοντά στο Rialto, εγκαινιάστηκε το 1637 ως το πρώτο δημόσιο λυρικό θέατρο στον κόσμο. Ανήκε στην οικογένεια Tron και ήταν το πρώτο θέατρο που ανέβασε όπερα για πληρωμένο κοινό. Μέχρι τότε, τα δημόσια θέατρα παρουσίαζαν ομιλούμενα έργα, ενώ η όπερα παρέμενε ιδιωτική. Η ιδέα μιας σεζόν όπερας με δημόσιο κοινό, συχνά κατά τη διάρκεια του καρναβαλιού και με στήριξη από τις πωλήσεις εισιτηρίων, γεννήθηκε στη Βενετία εκείνη τη χρονιά. Ένα σύγχρονο έργο στοχεύει να ανοικοδομήσει το θέατρο όσο πιο πιστά επιτρέπει η έρευνα.
Ο Monteverdi έρχεται στη Βενετία
Ο Claudio Monteverdi είχε μετακομίσει στη Βενετία από τη Μάντοβα και συνέθεσε τις τελευταίες του όπερες για βενετσιάνικα θέατρα τη δεκαετία του 1640: Il ritorno d'Ulisse in patria και L'incoronazione di Poppea. Ο σημαντικότερος μαθητής του, Francesco Cavalli, βοήθησε να διαδοθεί η όπερα σε όλη την Ιταλία από την ίδια πόλη. Αυτές οι πρώιμες μπαρόκ όπερες συνδύαζαν την ευρεία κωμωδία με τραγικά στοιχεία, ένα μείγμα που ενόχλησε ορισμένους μορφωμένους κριτικούς και πυροδότησε το πρώτο από τα πολλά μεταρρυθμιστικά κινήματα της όπερας.
Τα θεωρεία και το ιταλικό θέατρο
Το θέατρο San Cassiano συνδέεται επίσης με έναν σχεδιασμό που διαμόρφωσε τα λυρικά θέατρα παντού. Στοιχεία από το 1581 δείχνουν ότι τα θεωρεία υπήρχαν ήδη στην πρώτη του μορφή, χρόνια πριν ανεβάσει όπερα. Τα θεωρεία έγιναν ένα από τα βασικά στοιχεία του ιταλικού λυρικού θεάτρου, με σειρές ιδιωτικών χώρων γύρω από μια σκηνή. Αυτό έχει σημασία όταν συγκρίνετε ένα σύγχρονο λυρικό θέατρο με μια μικρή αίθουσα: το λυρικό θέατρο πουλά το μεγαλειώδες σκηνικό, ενώ μια αίθουσα συναυλιών πουλά την εγγύτητα.
La Fenice, 1792
Η La Fenice άνοιξε στις 16 Μαΐου 1792 με τους «I Giuochi d'Agrigento», σε σχεδιασμό του Giannantonio Selva. Μια πυρκαγιά κατέστρεψε το θέατρο στις 13 Δεκεμβρίου 1836 και ξανάνοιξε στις 26 Δεκεμβρίου 1837. Μια δεύτερη πυρκαγιά στις 29 Ιανουαρίου 1996 το κατέστρεψε ξανά, και ξαναχτίστηκε με το σύνθημα «όπως ήταν, όπου ήταν» και παραδόθηκε πίσω στις 8 Δεκεμβρίου 2003. Η ίδια η ιστορία του θεάτρου λέει ότι έχει αναστηθεί δύο φορές από τις στάχτες και το νερό του — εκεί ακριβώς δικαιώνεται το όνομά του, ο φοίνικας.
Καρναβάλι και σεζόν όπερας
Από την αρχή, η βενετσιάνικη όπερα ήταν δεμένη με το καρναβάλι. Η σεζόν δημόσιων παραστάσεων όπερας που αναδύθηκε το 1637 συχνά διαρκούσε όσο το καρναβάλι, και το Καρναβάλι της Βενετίας εξακολουθεί να γιορτάζεται κάθε χρόνο, διαρκεί περίπου δύο εβδομάδες και τελειώνει την Τρίτη της Αποκριάς, με μάσκες στους δρόμους. Αυτός ο δεσμός ανάμεσα στη γιορτή, το θέατρο και τα εισιτήρια εξηγεί γιατί η Βενετία αντιμετώπιζε την όπερα ως ψυχαγωγία για πληρωτικό κοινό και όχι ως αυλικό τελετουργικό. Εξηγεί επίσης γιατί ένας επισκέπτης μπορεί ακόμη και σήμερα να αγοράσει θέση για μία ώρα άριων χωρίς καμία ιδιαίτερη αφορμή.
Πού ταιριάζει μια μικρή συναυλία
Η συναυλία στο Παλάτι των Φυλακών δεν είναι σεζόν όπερας. Πρόκειται για περίπου μία ώρα άριων με πιανίστα, σε αίθουσα ενός κτηρίου της παλιάς Βενετικής Δημοκρατίας. Δεν θα σας δώσει σκηνοθετημένη παραγωγή, αλλά διατηρεί αυτό που έκανε τη βενετσιάνικη όπερα δημοφιλή: ένα πληρωτικό κοινό σε μια αίθουσα με ερμηνευτές τόσο κοντά ώστε να τους βλέπεις. Για πολλούς επισκέπτες αυτός είναι ο πιο πρακτικός τρόπος να ακούσουν όπερα σε μια σύντομη διαμονή, και μια επίσκεψη στη σεζόν της La Fenice μπορεί να προστεθεί αν ταιριάζουν οι ημερομηνίες.
Συχνές ερωτήσεις
Ποια ήταν η πρώτη δημόσια όπερα;
Το Teatro San Cassiano στη Βενετία, που εγκαινιάστηκε το 1637, ήταν η πρώτη δημόσια όπερα στον κόσμο, ανοιχτή σε πληρωτικό κοινό.
Πότε άνοιξε η La Fenice;
Στις 16 Μαΐου 1792. Κάηκε το 1836 και ξανά το 1996, και ξανάνοιξε μετά τη δεύτερη ανακατασκευή τον Δεκέμβριο του 2003.
Έγραψε ο Monteverdi όπερα για τη Βενετία;
Ναι. Οι τελευταίες όπερές του, «Il ritorno d'Ulisse in patria» και «L'incoronazione di Poppea», γράφτηκαν για βενετσιάνικα θέατρα τη δεκαετία του 1640.
Πηγές