Η φυλακή του Casanova στη Βενετία

Η σύντομη απάντηση: τα Piombi

Η δημοφιλής εικόνα του Καζανόβα πίσω από τη Γέφυρα των Στεναγμών δεν είναι απολύτως ακριβής. Συνελήφθη στις 26 Ιουλίου 1755 και φυλακίστηκε κάτω από τις Μολυβένιες Στέγες, τα Piombi, μια σειρά κελιών στη σοφίτα της ανατολικής πτέρυγας του Παλατιού των Δόγηδων. Οι Νέες Φυλακές, το κτίριο στο οποίο οδηγεί η γέφυρα, ήταν μια ξεχωριστή και νεότερη φυλακή. Το εισιτήριο για τη συναυλία όπερας χρησιμοποιεί το όνομα του Καζανόβα επειδή οι δύο φυλακές μοιράζονται μια ιστορία, αλλά η αίθουσα όπου πραγματοποιείται η συναυλία δεν ήταν το κελί του. Ο διαχωρισμός των δύο κάνει την υπόλοιπη ιστορία ευκολότερη στην παρακολούθηση και εξηγεί γιατί αυτός ο οδηγός τις εξετάζει τη μία μετά την άλλη.

Τι ήταν τα Piombi

Τα Piombi πήραν το όνομά τους από τις μολυβένιες πλάκες που κάλυπταν τη στέγη του παλατιού, ακριβώς πάνω από τα κελιά. Οι πλάκες άφηναν το κρύο να περνά τον χειμώνα και μετέδιδαν τη ζέστη το καλοκαίρι, κάνοντας τα κελιά σκληρά. Ένα ψήφισμα του Συμβουλίου των Δέκα, με ημερομηνία 15 Μαρτίου 1591, δείχνει ότι τα κελιά σχεδιάστηκαν στα τέλη του 16ου αιώνα, επειδή τα παλαιότερα κελιά θεωρούνταν υπερβολικά αυστηρά. Οι κρατούμενοι μπορούσαν να έχουν έπιπλα, κλινοσκεπάσματα και φαγητό από έξω, καθώς και ένα μικρό επίδομα, οπότε τα Piombi δεν ήταν το χειρότερο μέρος όπου η Δημοκρατία μπορούσε να βάλει έναν κρατούμενο. Προορίζονταν για κρατούμενους υψηλότερης θέσης και για ορισμένα αδικήματα, μεταξύ των οποίων πολιτικοί κρατούμενοι και ακόλαστοι ιερείς.

Σύλληψη και καταδίκη

Ο Καζανόβα, τότε 30 ετών, συνελήφθη στις 26 Ιουλίου 1755 για προσβολές κατά της θρησκείας και της δημόσιας αιδούς, και φυλακίστηκε κάτω από τις Μολυβένιες Στέγες. Το αρχείο του δικαστηρίου αναφέρει την κατηγορία ως δημόσιες ύβρεις κατά της αγίας θρησκείας. Στις 12 Σεπτεμβρίου καταδικάστηκε, χωρίς δίκη και χωρίς να του ανακοινωθούν οι λόγοι, σε πέντε χρόνια φυλάκιση. Περιγράφει το κελί ως σκοτεινό και ζεστό και γράφει ότι υπέφερε από ψύλλους. Μετά από πέντε μήνες, μια προσωπική έκκληση ενός προστάτη τού εξασφάλισε θερμότερα κλινοσκεπάσματα και ένα μηνιαίο επίδομα για βιβλία και καλύτερο φαγητό. Οι λεπτομέρειες του κελιού προέρχονται από τη δική του μεταγενέστερη αφήγηση.

Η απόδραση

Ο Καζανόβα βρήκε μια σιδερένια ράβδο κατά τη διάρκεια μιας βόλτας άσκησης στη σοφίτα, τη λαθραία μετέφερε στο κελί του και την ακόνισε σε αιχμή. Μεταφερόμενος σε άλλο κελί, πέρασε την αιχμή στον Πατέρα Balbi, έναν κρατούμενο στο διπλανό κελί, ο οποίος άνοιξε τρύπα στην οροφή του, σκαρφάλωσε απέναντι και άνοιξε και την οροφή του Καζανόβα. Οι δύο άνοιξαν με λοστό τις μολυβένιες πλάκες της στέγης μέσα σε πυκνή ομίχλη, βρήκαν μια σκάλα, κατέβηκαν με ένα σεντόνι-σκοινί σε ένα δωμάτιο και βγήκαν από το παλάτι το πρωί. Το άρθρο της Wikipedia για τα Piombi χρονολογεί την απόδραση την 1η Νοεμβρίου 1756, και η αφήγηση αναφέρει ότι ο Καζανόβα έφτασε στο Παρίσι στις 5 Ιανουαρίου 1757.

Στη συνέχεια: η Βενετία ήθελε την ιστορία

Ο Καζανόβα έφτασε στο Παρίσι και τριάντα χρόνια αργότερα, το 1787, έγραψε την Ιστορία της Απόδρασής μου, η οποία αποδείχθηκε δημοφιλής και επανεκδόθηκε σε πολλές γλώσσες. Αφηγήθηκε ξανά την ιστορία στα απομνημονεύματά του. Όταν τελικά κέρδισε την άδεια να επιστρέψει στη Βενετία, ήταν στην αρχή διασημότητα, και ακόμη και οι Κρατικοί Ανακριτές ήθελαν να ακούσουν πώς είχε δραπετεύσει από τη φυλακή τους. Η απόδραση ήταν ήδη μέρος του θρύλου της πόλης, και παραμένει. Γι' αυτό μια αίθουσα συναυλιών στις Νέες Φυλακές φέρει το όνομά του σε ένα εισιτήριο, αν και το δικό του κελί βρισκόταν αλλού. Είναι μια ιστορία που επιβιώνει επειδή εκείνος ήταν αυτός που τη διηγήθηκε. Οι δώδεκα τόμοι των απομνημονευμάτων εκτείνονται σε περισσότερες από 3.500 σελίδες στην πλήρη αγγλική μετάφραση.

Τα Pozzi και οι παλαιότερες φυλακές

Τα Piombi δεν ήταν η μόνη φυλακή στο παλάτι. Τα κελιά του ισογείου, που ονομάζονται Pozzi, δηλαδή τα πηγάδια, ήταν σκοτεινά, υγρά και απομονωμένα, και περισσότερα κελιά προστέθηκαν κατά τον 13ο και 14ο αιώνα. Τα Piombi προστέθηκαν από το 1591 για κρατούμενους υψηλότερης θέσης. Μια σκάλα υπηρεσίας συνδέει τα Pozzi στο ισόγειο με τα Piombi κάτω από τη στέγη, όπως περιγράφει η σελίδα του μουσείου για τις φυλακές. Ο σκοπός των Νέων Φυλακών ήταν να μεταφέρουν τους περισσότερους κρατούμενους από αυτόν τον συνωστισμένο λαβύρινθο σε ένα κτίριο ειδικά κατασκευασμένο γι' αυτόν τον σκοπό, το κτίριο στο οποίο διασχίζετε τώρα τη γέφυρα για να φτάσετε.

Γιατί χτίστηκαν οι Νέες Φυλακές

Στα μέσα του 16ου αιώνα η Δημοκρατία αποφάσισε να χτίσει μια νέα φυλακή απέναντι από το Rio di Palazzo, για να στεγάσει κρατούμενους και τις αίθουσες των δικαστών που ήταν γνωστοί ως Notte al Criminal. Ο στόχος ήταν μεγαλύτερα, φωτεινότερα και πιο ευάερα κελιά από ό,τι μπορούσε να προσφέρει το παλάτι. Το μουσείο αναφέρει ότι ορισμένα σημεία υστερούσαν ως προς αυτόν τον στόχο, ειδικά διάδρομοι με τοίχους από όλες τις πλευρές και κελιά που έβλεπαν στην εσωτερική αυλή. Κάθε κελί ήταν επενδεδυμένο με επικαλυπτόμενες σανίδες από λάριξ. Το μουσείο προσθέτει ότι οι Νέες Φυλακές ήταν πιθανώς μία από τις πρώτες κρατικές φυλακές στην Ευρώπη ειδικά κατασκευασμένες για τον σκοπό τους, γεγονός που καθιστά το κτίριο σημαντικότερο από ό,τι υποδηλώνουν οι απλοί τοίχοι του.

Η Γέφυρα των Στεναγμών

Η Γέφυρα των Στεναγμών είναι κλειστή και καλυμμένη από όλες τις πλευρές, χτισμένη από λευκό ιστριανό ασβεστόλιθο, και περιλαμβάνει δύο ξεχωριστούς διαδρόμους δίπλα-δίπλα. Το μουσείο τη χρονολογεί στο 1614 και η Wikipedia λίγο μετά το 1600, οπότε οι αρχές του 17ου αιώνα ισχύουν και με τις δύο εκδοχές. Συνέδεε τις αίθουσες δικαστηρίων του παλατιού με τα κελιά, και οι δύο διάδρομοι σήμαιναν ότι ένας καταδικασμένος κρατούμενος δεν συναντούσε εκείνους που περίμεναν ακόμη την απόφασή τους. Το όνομα είναι μεταγενέστερο. Χρονολογείται από την εποχή του Ρομαντισμού, και η αγγλική μορφή αποδίδεται στον Λόρδο Βύρωνα. Οι στεναγμοί των κρατουμένων που αντίκριζαν τη λιμνοθάλασσα είναι ιδέα του 19ου αιώνα, όχι καταγραφή από την εποχή της Δημοκρατίας. Το μουσείο σημειώνει ότι οι επισκέπτες σήμερα χρησιμοποιούν τον διάδρομο που κάποτε οδηγούσε στις αίθουσες δύο δικαστικών αρχών.

Ο Καζανόβα και η μουσική

Ο Καζανόβα θυμάται ως αποπλανητής, αλλά ήταν και μουσικός. Αφού εγκατέλειψε τη νομική και την εκκλησία, εργάστηκε ως βιολονίστας στο Θέατρο San Samuele, μια δουλειά που περιέγραψε ως ταπεινή εργασία σε μια υψηλή τέχνη. Αυτό τον τοποθετεί μέσα στον ίδιο θεατρικό κόσμο που έδωσε στη Βενετία τη δημόσια όπερα το 1637 και τη La Fenice το 1792. Έτσι, η συναυλία στο Prisons Palace αποτελεί φυσικό συνδυασμό: μία ώρα άριων σε ένα κτίριο συνδεδεμένο με έναν άνθρωπο που κέρδιζε τα προς το ζην στα θέατρα της Βενετίας πριν γίνει φυλακισμένος. Ο οδηγός για την όπερα στη Βενετία ακολουθεί αυτή την ιστορία του θεάτρου. Έγραψε επίσης για τη σκηνή: το έργο του La Moluccheide, που έχει πλέον χαθεί, παίχτηκε στο Royal Theatre της Δρέσδης στις αρχές της δεκαετίας του 1750.

Διαβάστε στη συνέχεια: Όπερα στη Βενετία από το 1637

Σε ποιους δεν απευθύνεται

Κανείς δεν πρέπει να περιμένει βεβαιότητα για κάθε λεπτομέρεια. Οι πηγές διαφωνούν για το πόσα κελιά είχαν τα Piombi και για τις ημερομηνίες των Νέων Φυλακών και της γέφυρας. Τα απομνημονεύματα του ίδιου του Καζανόβα είναι η κύρια πηγή για την απόδραση, και η Wikipedia σημειώνει ότι πολλές λεπτομέρειες σε αυτά είναι υπερβολικές, αν και πολλές επιβεβαιώνονται από άλλα κείμενα της εποχής του. Αυτός ο οδηγός παραθέτει τα γεγονότα στα οποία συμφωνούν οι πηγές. Δεν είναι επίσης τουριστικός οδηγός: δεν περιγράφει τι βλέπει ο επισκέπτης μέσα στο μουσείο, το οποίο έχει τη δική του διαδρομή και εισιτήρια, και δεν υπόσχεται ότι μπορεί να δει κάποιο συγκεκριμένο κελί.

Δείτε τον χώρο με τα μάτια σας

Το Prisons Palace βλέπει στη Riva degli Schiavoni, με μια νότια πρόσοψη που ο αρχιτέκτονας Antonio da Ponte αντιμετώπισε ως τον μόνο περίτεχνο τοίχο ενός κατά τα άλλα γυμνού από διακόσμηση κτιρίου. Από τον δρόμο μπορείτε να δείτε τα φραγμένα παράθυρα και τη γέφυρα στο περιβάλλον της. Η συναυλία όπερας είναι ένας τρόπος να μπείτε μέσα, με πιανίστα και τραγουδιστές σε αίθουσα του ίδιου κτιρίου. Η διαδρομή επισκεπτών του μουσείου είναι ένας άλλος, και διασχίζει τη γέφυρα από το ίδιο το ανάκτορο. Και τα δύο είναι ξεχωριστά από τα Piombi, που βρίσκονται στη σοφίτα του ανακτόρου. Η ίδια η περιγραφή των φυλακών από το μουσείο αναφέρει ότι η επίσκεψη ξεκινά με μια μικρή καθοδική σκάλα σε έναν από τους δύο διαδρόμους της γέφυρας, και ότι ένα κελί δείχνει τους κουβάδες με καπάκι που χρησιμοποιούνταν για τα απόβλητα των κρατουμένων.