Waarom Venetië en opera bij elkaar horen
Opera in Venetië sinds 1637
Hoe Venetië in 1637 's werelds eerste openbare operahuis opende, hoe Monteverdi en La Fenice volgden, en waar een klein concert in het Gevangenispaleis past.
Reserveer stoelen voor het concert ↗Kort antwoord
Opera begon rond 1600 in Florence, maar Venetië maakte het openbaar: het Teatro San Cassiano opende in 1637 als 's werelds eerste openbare operahuis en verkocht kaartjes aan een betalend publiek. Monteverdi schreef zijn laatste opera's voor Venetiaanse theaters, en La Fenice opende in 1792. Een klein concert in het Gevangenispaleis behoort tot dezelfde traditie, op veel kleinere schaal.
Vóór Venetië: een hofkunst
Opera begon in Italië aan het einde van de 16e eeuw, toen een kring van Florentijnse humanisten muziek voor drama schreef in navolging van de oude Grieken. Jacopo Peri's Dafne, in 1598 in Florence opgevoerd, geldt als het vroegste werk dat gewoonlijk als opera wordt beschouwd. Het was een privéspektakel voor de aristocratie en de hoven. Niemand kon een plaats kopen. Dat is de achtergrond van de Venetiaanse verandering: een stad van kooplieden met een carnavalsseizoen, een theaterbedrijf en een publiek dat bereid was te betalen.
1637: het eerste openbare operahuis
Het Teatro San Cassiano, in de parochie San Cassiano bij de Rialto, werd in 1637 ingehuldigd als 's werelds eerste openbare operahuis. Het was eigendom van de familie Tron en was het eerste theater dat opera opvoerde voor een betalend publiek. Tot dan toe brachten openbare theaters gesproken toneel, terwijl opera privé bleef. Het idee van een seizoen van publiek bijgewoonde opera's, vaak tijdens carnaval en gedragen door kaartverkoop, ontstond dat jaar in Venetië. Een modern project beoogt het theater zo getrouw als onderzoek toelaat te herbouwen.
Monteverdi komt naar Venetië
Claudio Monteverdi was van Mantua naar Venetië verhuisd en componeerde in de jaren 1640 zijn laatste opera's voor Venetiaanse theaters: Il ritorno d'Ulisse in patria en L'incoronazione di Poppea. Zijn belangrijkste volgeling, Francesco Cavalli, hielp van uit dezelfde stad opera over heel Italië te verspreiden. Deze vroege barokopera's vermengden brede komedie met tragische elementen, een mix die sommige geleerde critici tegen de borst stuitte en de eerste van opera's vele hervormingsbewegingen ontketende.
Loges en het Italiaanse theater
Het San Cassiano-theater is ook verbonden met een ontwerp dat overal operahuizen vormgaf. Bewijs uit 1581 toont aan dat er al theaterloges waren in zijn eerste gedaante, jaren voordat er opera werd opgevoerd. De loges werden een van de sleutel-elementen van het Italiaanse operahuis, met rijen privévertrekken rond een podium. Dat is van belang wanneer je een modern operahuis vergelijkt met een kleine zaal: het operahuis verkoopt de grootse omgeving, terwijl een concertzaal nabijheid verkoopt.
La Fenice, 1792
La Fenice opende op 16 mei 1792 met I Giuochi d'Agrigento, ontworpen door Giannantonio Selva. Een brand verwoestte het theater op 13 december 1836 en het heropende op 26 december 1837. Een tweede brand op 29 januari 1996 verwoestte het opnieuw; het werd heropgebouwd volgens het motto "zoals het was, waar het was" en op 8 december 2003 opnieuw ingehuldigd. De eigen geschiedenis van het theater zegt dat het twee keer uit zijn as en water is herrezen — precies waar zijn naam, de feniks, zijn bestaansrecht aan ontleent.
Carnaval en het operaseizoen
Van bij het begin was de Venetiaanse opera verbonden met carnaval. Het seizoen van publiek toegankelijke opera's dat in 1637 ontstond, viel vaak samen met carnaval, en het Carnaval van Venetië wordt nog elk jaar gevierd: het duurt ongeveer twee weken en eindigt op Vastenavond, met maskers op straat. Die band tussen feest, theater en tickets verklaart waarom Venetië opera behandelde als amusement voor een betalend publiek in plaats van als hofritueel. Het verklaart ook waarom een bezoeker nog steeds een plaats kan kopen voor een uur aria's, zonder enige speciale gelegenheid.
Waar een klein concert past
Het concert in het Prisons Palace is geen operahuisseizoen. Het is ongeveer een uur aria's met een pianist, in een zaal in een gebouw van de oude Venetiaanse Republiek. Je krijgt geen geënsceneerde productie, maar het behoudt wat de Venetiaanse opera populair maakte: een betalend publiek in een zaal met artiesten die dichtbij genoeg staan om te zien. Voor veel bezoekers is dat de praktischere manier om opera te horen tijdens een kort verblijf, en een bezoek aan het seizoen van La Fenice kan worden toegevoegd als de data passen.
Veelgestelde vragen
Wat was het eerste publieke operahuis?
Het Teatro San Cassiano in Venetië, ingehuldigd in 1637, was 's werelds eerste publieke operahuis, open voor een betalend publiek.
Wanneer opende La Fenice?
Op 16 mei 1792. Het brandde in 1836 en opnieuw in 1996, en het heropende na de tweede heropbouw in december 2003.
Schreef Monteverdi opera voor Venetië?
Ja. Zijn laatste opera's, Il ritorno d'Ulisse in patria en L'incoronazione di Poppea, werden in de jaren 1640 voor Venetiaanse theaters geschreven.
Bronnen